Geçmişleri masa üzerinde ve soykırımlarla güvenceye alınan ulusların döneminde farklı bir tarihe sahip olan Çerkeslerin tarihten bu yana hala benliklerini koruma ve eskiden bu yana üzerinde yaşadıkları coğrafyayı vatan edebilme savaşı içinde olmaları gerek biz diasporaları gerekse kafkasyanın bir köşesinde kalabilmiş halkın kalbindeki en büyük yaradır sanırım.
Bizler bugün en çok tarihimizi koruma mücadelesi vermek zoryndayız.Çünkü tarih önemlidir.
Gelecek ancak geçmişin üzerinde kurgulanır. Kültür yine geçmiş ve gelecek arasındaki ilişkiyle
beslenir. Kimlikler bu biçimde korunur. Unutulan ve aktarılmayan bir geçmişin üstüne ise bütün bu kavramları inşa etmek olası değildir.Sürgün, Çerkesleri hiç tanımadıkları topraklarda yaşamaya zorladı. Bu durumda bizler yabancı olana karşı tanıdık olanı korumaya çalıştık.
Sürgünün başka bir anlamı işte bu noktada ortaya çıkıyor. Çünkü sürgün Çerkes tarihinde bir kırılma demektir. Tarihin bilinen ilk dönemlerinden beri kendi coğrafyasında varlığını sürdürmüş bir toplumun büyük çoğunluğu başka topraklarda yabancı olmaya zorlanmıştır.Bilinen bir denizin bilinmeyen bir diğer ucuna bazılarını çok çok daha uzaklara...
Diasporada Çerkesler kendileri için yabancı olan değişimleri yada süreçleri anlamak ve onlara uyum sağlamak zorunda kalmışlardır.Bu anlamda sürgünle yaşanan kırılma bir toplumun sadece geçmişini değil geleceğini de etkilemiş ve belkide onu batıdaki anlamıyla bir ulus-devlet sürecinden mahrum bırakmıştır.
Diasporadaki Çerkesler sürgünü ve yarattığı etkileri sözlü kültüre başvurarak aktarmışlardır.Oysa diasporada tarihin aktarılabilmesini sağlayan tek şey kuşakların kimliklerini korumadaki istekliliğidir.
Sürgün Tanınmayan yabancı yüzlerle karanlık hayallerle en önemliside daha yeni doğmuş bir bebeği annesinin koynundan alınmış gibi vatanından çıkarılan bir milletle belleklerde kalmıştır.Üstelik bir toplumun bütün yaşantı biçimini bir anda değiştirmiştir.Akıllarda kalan sürgün anıları, hep en acıklılarıdır.O yüzdende ulusal bilince sahip olan her çerkes biraz
şairdir,her çerkes biraz buruktur.
Tanımadığım bir vatanın özlemini çekiyorum.Ben oraya dönene kadar bir yanım hep
karanlığa dönük,bizler oraraya dönene kadar çerkes tarihinin dört bir yanı karanlık kalacak.
Anılarımızda hep özlemi ve acıyı anlatan bir şiir olarak kalacaktır.
ZOHUPHA.
